Trang phục dân tộc Chăm – Nét đẹp kín đáo, hài hòa đầy duyên dáng

Là một trong 54 dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam, dân tộc Chăm sở hữu cho riêng mình những dấu ấn văn hóa vô giá về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và cả trang phục. Không quá rực rỡ sắc màu, trang phục của người Chăm lại thiên về phong cách kín đáo, duyên dáng nhưng vẫn cực kỳ đẹp mắt. Hãy cùng Coolmate khám phá những đặc trưng của trang phục dân tộc Chăm trong bài viết dưới đây nhé. 

Sơ lược về dân tộc Chăm

Dân tộc Chăm, hay còn gọi là người Chiêm, người Cham, người Hời, người Chàm,… là dân tộc đã xuất hiện lâu đời ở các tỉnh duyên dải miền Nam Trung Bộ. Ở Việt Nam có ba nhóm người dân tộc Chăm với ba tôn giáo khác nhau: người Chăm Bà La Môn ở Ninh Thuận, Bình Thuận, người Chăm Hroi theo đạo đa thần và Tin Lành ở Gia Lai, Bình Định và người Chăm Hồi giáo mới ở Tây Ninh, Đồng Nai, An Giang,… 

Có ba nhóm người Chăm chính

Dân tộc Chăm sở hữu một bề dày lịch sử khá ấn tượng trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Hiện nay, các di tích tháp Chăm cổ hùng vĩ chính là minh chứng rõ nét nhất của công nghệ kiến trúc của người Chăm xưa. Văn hóa Chăm rất đa dạng và có nhiều điểm nổi bật nhưng đã bị mai một đi nhiều, chỉ còn nghề gốm và nghề dệt còn được truyền lại đến ngày nay.

Nghề nghiệp chính của người Chăm chính là nghề dệt lụa và may mặc thủ công. Nhờ ảnh hưởng của các tôn giáo mà trang phục của dân tộc Chăm khá độc đáo và có nhiều sự khác biệt so với các dân tộc anh em sinh sống ở các khu vực lân cận. Các bạn hãy cùng Coolmate khám phá và tìm hiểu thêm về nét đẹp trang phục dân tộc Chăm trong các phần dưới đây nhé. 

Nghề nghiệp chính của người Chăm là dệt lụa và may mặc thủ công (Nguồn: Gốm Bàu Trúc)

Điểm độc đáo trong trang phục dân tộc Chăm 

Điều độc đáo và dễ phân biệt nhất của các dân tộc chính là trang phục. Mỗi một dân tộc đều thể hiện nét đẹp văn hóa, tôn giáo và cả phong cách sống của mình lên trên những bộ trang phục truyền thống. Và người Chăm cũng vậy.

Hiện nay, người Chăm Việt Nam vẫn theo chế độ mẫu hệ nên trang phục truyền thống của dân tộc Chăm dành cho phụ nữ có nhiều điểm độc đáo và ấn tượng hơn so với trang phục nam giới. Nữ giới mặc áo cộc tah với váy nhiều màu sắc, nam giới mặc áo dài trắng và váy khan. Trang phục nữ Chăm cực kỳ rực rỡ với những màu sắc tươi tắn, họa tiết đa dạng được in và thêu nổi cực đẹp mắt.

Trang phục của phụ nữ Chăm sặc sỡ và tươi sáng hơn so với trang phục nam giới

Chất liệu làm trang phục dân tộc Chăm cổ là tơ lụa có nguồn gốc từ nghề dệt lụa truyền thống. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế, hiện nay người Chăm cũng sử dụng đa dạng chất liệu vải để may mặc hơn như vải bông, vải lanh,… nhưng vẫn ưu tiên tập trung vào các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên và an toàn với người sử dụng.

Toàn bộ màu sắc của trang phục Chăm đều được nhuộm màu từ thực vật trong khu vực (Nguồn: Lữ hành Việt Nam)

Một điểm độc đáo của dân tộc Chăm trang phục chính là kỹ thuật nhuộm màu sợi trước khi bắt đầu dệt vải. Ngoại trừ trang phục trắng đơn sắc của nam giới không cần quá nhiều công nghệ nhuộm màu thì trang phục nữ giới đều được nhuộm từ các loại thực vật có sẵn ở nơi sinh sống như xanh chàm, đen quả muông, vàng cây jưng, đỏ cây pan,… Người Chăm vẫn sử dụng công nghệ dệt thủ công từ các khung gỗ truyền thống với quả cuốn và chỉ màu, tạo nên những tấm vải thổ cẩm nhiều màu sắc.

Trang phục thường ngày của dân tộc Chăm

Như đã nói ở trên, người Chăm ở Việt Nam được chia thành ba nhóm chính: Chăm Bà La Môn, Chăm Hroi và Chăm Hồi giáo mới. Những nhóm dân tộc này chịu sự ảnh hưởng của các tôn giáo khác nhau, tạo nên sự đa dạng trong trang phục thường ngày. Các bạn hãy cùng khám phá với Coolmate nhé. 

• Người Chăm Bà La Môn: Đàn ông lớn tuổi để tóc dài, quấn khăn trắng có dệt hoa văn ở mép kết hợp các tua vải nhỏ. Nam giới thường mặc áo dài trắng có dây cột vào các dịp lễ, hoặc mặc áo cánh xẻ ngực thường ngày. Phụ nữ thường mặc áo cộc và váy, hoặc áo dài với quần. Trang sức của người Chăm Bà La Môn thường là các chuỗi hạt cườm.

Người Chăm Bà La Môn

• Người Chăm Hroi: Người Chăm Hroi thường dùng khăn chàm đội đầu được quấn gọn gàng, không có tua rua. Nam giới mặc áo cánh có đường xẻ ngực dạng cổ tròn, cài cúc hoặc áo cộc tay có đường viền ở cổ sườn kết hợp với quần trắng. Nữ giới mặc váy quấn với áo trắng dài tay, xẻ ngực theo kiểu chui đầu. 

Trang phục người Chăm Hroi

• Người Chăm Hồi giáo mới: Đặc trưng trang phục dân tộc Chăm Hồi giáo này chịu ảnh hưởng khá sâu của văn hóa Hồi giáo nên trang phục thường là áo dài ở cả nam và nữ. Ngoài ra, nam giới cũng có áo cộc tay và váy khan với cách thiết kế khá đơn giản, thường là các màu trắng sáng kết hợp với hoa văn chìm hoặc các loại khăn, trang sức đá. 

Trang phục phụ nữ dân tộc Chăm

Một điểm chung của các nhóm dân tộc Chăm hiện nay đang sinh sống ở Việt Nam chính là chế độ mẫu hệ vẫn được duy trì từ xưa đến nay. Do đó, trang phục của phụ nữ Chăm có khá nhiều màu sắc đa dạng với họa tiết độc đáo, tươi tắn nhưng cũng không kém phần kín đáo, tạo nên vẻ đẹp ấn tượng. Các loại trang phục cơ bản của phụ nữ thường bao gồm áo dài, dây thắt, váy, khăn đội đầu và các loại trang sức. 

1. Váy

Phụ nữ Chăm có khá nhiều váy. Váy được chia thành hai nhóm: Váy mặc với áo cộc và váy mặc với áo dài. Đối với những mẫu váy mặc với áo cộc thì màu sắc khá đa dạng, nhiều họa tiết độc đáo với những đặc trưng cơ bản của váy thổ cẩm, tạo nên vẻ đẹp trẻ trung và hấp dẫn của người phụ nữ Chăm.

Váy của phụ nữ Chăm có nhiều màu sắc đa dạng và hoa văn khá tinh tế (Nguồn: Báo dân tộc)

Váy mặc với áo dài thường được chia theo màu: màu sáng cho các cô gái trẻ và màu tối cho phụ nữ đã có chồng. Tuy nhiên, theo xu hướng thẩm mỹ hiện đại thì váy mặc với áo dài thường được cách điệu cùng màu với váy, chỉ phân biệt theo độ đậm nhạt chứ không chia thuần trắng đen như trang phục truyền thống. 

2. Dây thắt

Dây thắt là một trong những điểm nhấn rõ nét và dễ nhận thấy nhất trong trang phục dân tộc Chăm. Có hai loại dây thắt chính trong trang phục nữ: dây thắt chéo talei kabak buộc chéo từ vai xuống phần hông và dây thắt ngang talei ka-in buộc quanh eo. Những tấm dây thắt này có màu sắc khá tươi, thường là màu vàng sáng hoặc màu đỏ, có nhiều hoa văn độc đáo, thể hiện nét đẹp duyên dáng và dịu dàng của người phụ nữ. 

Dây thắt chéo và dây thắt ngang là biểu tượng của sự duyên dáng (Nguồn: Cardina)

3. Áo dài

Áo dài phụ nữ Chăm trông khá tương tự với áo dài của người Kinh, nhưng may kín, không có xẻ tà và để hở hai ống tay, cổ áo và phần dưới đầu gối. Cổ áo được khoét theo hình oval, mặc theo kiểu chui đầu sao cho vừa vặn với cơ thể, đồng thời đảm bảo mỗi bước chân của người phụ nữ phải nhẹ nhàng, khoan thai và vừa phải. Những tà áo dài Chăm khá đa dạng về màu sắc nhưng thường có màu trơn, không kết hợp nhiều màu sắc sặc sỡ. 

Những chiếc áo dài của phụ nữ Chăm có nhiều màu sắc đẹp mắt

4. Khăn đội đầu

Một điểm không thể thiếu trong bộ trang phục dân tộc Chăm chính là khăn đội đầu của những cô gái. Những chiếc khăn trắng, khăn chàm được dùng để che đi mái tóc đen dài, đồng thời cũng che đi cái nắng mùa hè. Phụ nữ thường sử dụng những tấm khăn dài để che kín cả đầu và cổ, đồng thời thả rũ một đoạn đuôi khăn để tăng tính thẩm mỹ.

Những chiếc khăn đội đầu matera được sử dụng để che mái tóc và chống nắng cho người phụ nữ

Khăn đội đầu matera thường được làm từ vải mỏng, mềm mịn, trên mặt khăn thêu nhiều hoa văn và có viền kim tuyến sặc sỡ thể hiện sự khéo tay và gu thẩm mỹ của người làm nên chúng. Thông thường, ở các dịp lễ hội càng quan trọng thì khăn đội đầu của phụ nữ Chăm càng sặc sỡ và tinh xảo hơn.

5. Trang sức

Trang sức chính của phụ nữ Chăm không quá nhiều mà chỉ là các phụ kiện đơn giản như khuyên tai, vòng cổ, nhẫn và vòng tay. Chất liệu thường dùng trong những bộ trang sức này là đồng, vàng, vải tua rua, hạt cườm và đá sáng màu. Thông thường, phụ nữ lớn tuổi sử dụng khuyên tai và vòng cổ, còn các cô gái trẻ lại yêu thích vòng tay và nhẫn hơn. 

Phụ nữ Chăm yêu thích những món đồ trang sức bằng hạt cườm lấp lánh và đá nhiều màu (Nguồn: Sức khỏe đời sống)

Trang phục nam giới dân tộc Chăm

Trang phục dân tộc Chăm của nam giới khá đơn giản nếu so với trang phục nữ. Thông thường, nam giới mặc đồ khá tự do như áo cộc, xà rông, váy khan hoặc các trang phục thường ngày của dân tộc Kinh. Vào các dịp lễ truyền thống thì nam giới Chăm mặc áo dài và đội khăn. 

1. Áo cánh xẻ ngực

Trang phục dân tộc Chăm truyền thống của đàn ông là dạng áo ngắn aw lah. Mẫu áo này được may từ sáu mảnh vải với bốn mảnh may hai mặt trước sau và hai mảnh may ống tay áo. Chiều dài của áo aw lah chỉ dài đến mông, có xẻ hông ở hai bên khoảng 20cm. Phía trước mặt áo xẻ rộng ở ngực, có đính khuy và hai túi áo. Tùy theo từng dịp mà mẫu áo này có những màu sắc khác nhau nhưng đều là màu trơn, không có trang trí nhiều hoa văn. 

Áo cánh aw lah là áo cộc truyền thống của nam giới Chăm (Nguồn: Báo Nhân dân)

2. Áo dài

Áo dài truyền thống của nam giới Chăm là áo chvea có màu trắng, chiều dài quá mông, dáng thụng rộng và cổ tròn. Tùy theo thiết kế mà áo có thể sử dụng cúc cài hặc chiết gấu, để suông tùy ý. Túi áo được may ở vạt áo trước. Thông thường, các mẫu áo chvea đều được may từ vải thô trắng, có dây buộc và mặc dạng chui đầu.

Các mẫu áo dài nam người Chăm thường được sử dụng trong các dịp lễ quan trọng (Nguồn: Top Go Tourist)

Ngoài ra, trang phục dân tộc Chăm truyền thống còn có một mẫu áo achuba – dạng áo cổ cao và dài đến tận gót chân. Nam giới Chăm chỉ mặc áo achuba trong các dịp lễ cực kỳ quan trọng trong đời vì mẫu áo này thể hiện sự thuần khiết, linh thiêng và tôn kính đối với thần linh. 

3. Xà rông

Xà rông là một dạng quần váy cho nam giới Chăm được nối bằng hai mép vải. Cách làm cũng khá đơn giản, chỉ cần chuẩn bị một miếng vải mềm dài khoảng 1m x 2m2 có họa tiết đa dạng, quần từ hông và để dài xuống tận cổ chân. Xà rông không có gấu và lưng quần, chỉ được cố định bằng hai mép vải thông thường.

Xà rông có họa tiết hoa lá bắt mắt chính là biểu tượng của vẻ đẹp nam tính Chăm (Nguồn: Báo văn hóa dân tộc)

Trong quan niệm về trang phục dân tộc Chăm truyền thống, những bộ xà rông đẹp đều có họa tiết hoa văn vuông, tròn hoặc các loại thực vật. Nam giới Chăm tin rằng váy hoa là nét đẹp nam tính, thể hiện sự hấp dẫn đối với người khác phái.

4. Mũ kapeak

Nam giới Chăm Hồi giáo mới thường đội mũ kapeak – một loại mũ khá đặc trưng của đạo Hồi. Những chiếc mũ này được làm bằng vải nỉ hoặc vải nhung, có màu đen, sử dụng chỉ trắng để may viền và các hoa văn nhiều màu sắc khác. Những chiếc mũ này được du nhập từ dân tộc Chăm ở Malaysia, thường được sử dụng trong nhiều dịp lễ quan trọng trong đời sống. 

Chỉ những người nam giới thuộc nhóm Chăm Hồi giáo mới sử dụng mũ kapeak (Nguồn: Báo tin tức)

5. Khăn đội đầu

Bên cạnh mũ kapeak của người Chăm Hồi giáo mới thì các nhóm Chăm khác thường sử dụng khăn đội đầu trong đời sống thường ngày. Những chiếc khăn tanrak chính là biểu tượng để phân biệt cấp bậc trong đời sống của người đàn ông, ví dụ người bình dân sử dụng khăn vải thô trắng, trong khi giới quý tộc thì sử dụng khăn có hoa văn quả trám.

Cách buộc khăn đúng chuẩn thường chỉ gặp ở các nam giới người Chăm lớn tuổi (Nguồn: Hoa đất Việt)

Cách đội khăn nam trong bộ trang phục dân tộc Chăm là quấn vòng khăn từ phía sau ra trước, thả buông hai mép khăn ở gần hai tai. Một số người nam giới trẻ tuổi thì chỉ vắt khăn qua vai, còn đội khăn đúng chuẩn thì thường gặp ở những người đàn ông Chăm lớn tuổi.

6. Dây thắt lưng 

Một phụ kiện khá quan trọng trong bộ trang phục dân tộc Chăm của nam giới chính là dây thắt lưng taley ka-in. Đây là một dạng thắt lưng rộng từ 10 – 25cm, dài từ 1m8 – 2m5, có họa tiết khá đa dạng.

Dây thắt lưng taley ka-in là biểu tượng của sự phân chia giai cấp trong xã hội Chăm (Nguồn: Báo công an Đà Nẵng)

Thông thường, có ba loại thắt lưng chính: dây trơn bằng vải thô trắng có khổ hẹp, dây tơ lụa có nhiều hoa văn quả trám và khổ rộng và dây khổ hẹp có hoa văn thêu nổi. Những chiếc thắt lưng này được quấn một vòng ngang eo rồi buộc nút, thả chùng hai đầu dây có tua rua ở phía trước bộ trang phục.

7. Trang sức

Không đa dạng như trang sức của phụ nữ Chăm, trang sức của nam giới Chăm chỉ là dạng nhẫn tròn có đính đá và họa tiết hoa tám cánh. Chiếc nhẫn muta này khá quan trọng trong văn hóa Chăm vì chính là dấu hiệu để nhận biết người cùng tộc và xuất hiện trong nhiều nghi lễ cần thiết trong đời sống. 

Nam giới Chăm thường đeo nhẫn muta (Nguồn: Báo dân tộc)

Bảo tồn nét đẹp truyền thống dân tộc Chăm

Với những nét đẹp văn hóa đặc trưng như trên, dân tộc Chăm đã đóng góp rất nhiều trong sự đa dạng văn hóa các dân tộc vùng miền Việt Nam. Tuy nhiên, do sự mai một của thời gian, rất nhiều nét văn hóa đã bị mai một dần, hiện nay chỉ còn lưu lại nghề dệt, nghề làm gốm và nét đẹp trang phục truyền thống. Để có thể bảo tồn nét đẹp dân tộc Chăm thì cần được sự quan tâm và giúp đỡ của các cấp chính quyền cũng như sự yêu thích tìm hiểu của giới trẻ.

Dân tộc Chăm đã bị mai một đi rất nhiều

Hiện nay, chính phủ Việt Nam đã xây dựng nhiều chương trình nghiên cứu, phục hồi và bảo tồn các di sản văn hóa Chăm như xây dựng làng nghề thủ công, phát triển du lịch và thương mại hóa các sản phẩm đặc trưng của người Chăm, phục dựng và nghiên cứu các công trình cổ để khôi phục các nét đẹp văn hóa quan trọng.

Nghề gốm thủ công được phát triển ở khu vực Bàu Trúc, Ninh Thuận với các sản phẩm thủ công đa dạng như đồ trang trí, tượng Chăm, tháp Chăm,… Các làng nghề dệt thổ cẩm cũng được chú trọng đầu tư, tạo công ăn việc làm cho người dân tộc thiểu số. Các lễ sinh hoạt văn hóa cộng đồng với nhạc cụ truyền thống cũng được khuyến khích, tạo nên những giá trị trường tồn. 

Chính phủ đã có rất nhiều chương trình bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống Chăm (Nguồn: Công an nhân dân)

Một số hình ảnh về trang phục dân tộc Chăm 

Trang phục truyền thống của người Chăm rất đẹp mắt và độc đáo (Nguồn: Báo Công thương)

Nam giới có chức vị ở trong cộng đồng Chăm thường có trang phục tinh xảo và thuần trắng đơn sắc (Nguồn: Báo Tin tức)

Trang phục dân tộc Chăm hiện đại đang dần cải tiến so với truyền thống (Nguồn: Báo dân tộc và phát triển)

Các trang phục truyền thống của người Chăm vẫn được gìn giữ (Nguồn: Báo Tuổi trẻ)

Có nhiều cách cột khăn tanrak của nam giới người Chăm (Nguồn: Báo dân tộc)

Trang phục đám cưới của người Chăm (Nguồn: Farewell travel)

Trang phục dịp lễ của người Chăm khá đa dạng (Nguồn: Báo dân tộc và phát triển)

Lời kết

Qua bài viết trên, mọi người đã có thêm nhiều kiến thức mới về trang phục dân tộc Chăm cũng như những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc này. Hy vọng những thông tin này sẽ mang đến cho các bạn sự yêu thích và quan tâm đến văn hóa các dân tộc và góp phần chung tay để bảo tồn sự đa dạng văn hóa của Việt Nam. 

Nếu các bạn thấy bài viết này hữu ích thì đừng quên chia sẻ ngay cho bạn bè và người thân cùng tham khảo. Đừng quên theo dõi Cool Blog để cập nhật những tin tức thời trang mới nhất. 

“Coolmate – Nơi mua sắm đáng tin cậy dành cho nam giới.”