Luật bida nghe thì rối, nhưng thực ra chỉ xoay quanh vài nguyên tắc: bi cái phải chạm bi nào trước, thế nào là cú phá hợp lệ và khi nào bị tính lỗi. Nắm được những điều này, bạn có thể chơi cùng bạn bè hoặc ngồi xem đấu mà không còn thắc mắc “sao lại bị phạt?”.
Bài viết giải thích luật 9 bi, 8 bi, luật chẵn lẻ, luật a băng và cách tính điểm theo cách dễ hiểu nhất. Nếu bạn hay xem cơ thủ Dương Quốc Hoàng thi đấu 9 bi, bài này cũng giúp bạn hiểu từng pha đánh.
Luật chơi bida cơ bản cần nắm trước khi cầm cơ
Dù chơi kiểu nào, luật chơi bida lỗ đều dựa trên cùng một nền tảng. Hiểu phần này, các luật riêng của từng nội dung sẽ dễ hơn nhiều.
Bida lỗ và bida carom khác nhau thế nào?
bida có hai nhóm chính. bida lỗ (pool) chơi trên bàn có 6 lỗ, mục tiêu là đưa bi vào lỗ. bida carom (3 băng, libre) chơi trên bàn không có lỗ, tính điểm khi bi chủ chạm các bi mục tiêu.
Bài này tập trung vào bida lỗ, nhóm môn mà Hoàng Sao thi đấu.
Cú đánh hợp lệ và luật chạm băng
Một cú đánh hợp lệ cần hai điều kiện. Thứ nhất, bi cái phải chạm đúng bi mục tiêu. Thứ hai, sau đó phải có bi vào lỗ hoặc có bi chạm băng.
Đây chính là luật chạm băng bida. Nếu không có bi nào vào lỗ và cũng không bi nào chạm băng, cú đánh bị tính là phạm lỗi.
Những lỗi phạm luật phổ biến
- Bi cái rơi xuống lỗ.
- Bi cái không chạm đúng bi mục tiêu đầu tiên.
- Không có bi nào vào lỗ hoặc chạm băng sau khi bi cái chạm bi mục tiêu.
- Bi cái hoặc bi mục tiêu nhảy khỏi bàn.
Khi phạm lỗi, đối thủ thường được đặt bi cái ở bất kỳ vị trí nào trên bàn rồi đánh. Đây là một lợi thế rất lớn.
Luật bida 9 bi chi tiết
Luật bida 9 bi là luật được dùng nhiều nhất trong các giải chuyên nghiệp. Ván đấu nhanh, dễ hiểu, nhưng đòi hỏi tính toán chặt chẽ.
Mục tiêu và cách xếp bi
Bàn có 9 bi đánh số từ 1 đến 9 và một bi cái. Các bi được xếp hình thoi (kim cương), bi số 1 ở đỉnh, bi số 9 nằm giữa. Ai đưa được bi số 9 vào lỗ bằng một cú đánh hợp lệ sẽ thắng ván.
Cú phá bi hợp lệ
Người phá bi phải đánh bi cái chạm bi số 1 trước. Cú phá hợp lệ khi có ít nhất một bi mục tiêu vào lỗ hoặc có ít nhất 4 bi mục tiêu chạm băng. Nếu không đạt, cú phá bị tính là lỗi.
Thứ tự chạm bi và luật push out
Từ sau cú phá, bi cái luôn phải chạm bi có số nhỏ nhất còn trên bàn trước. Nhưng bi vào lỗ thì không cần theo thứ tự: chạm bi 4 mà bi 7 hay bi 9 rơi xuống đều hợp lệ. Cũng không cần gọi bi hay gọi lỗ.
Ở cú đánh đầu tiên sau cú phá, người chơi có thể tuyên bố push out. Cú này không bắt buộc phải chạm bi nhỏ nhất hay vào lỗ, và đối thủ có thể chọn đánh tiếp hoặc trả lượt lại.
Khi nào thắng, khi nào phạm lỗi
Bi số 9 vào lỗ trong cú đánh hợp lệ là thắng, kể cả khi vào lỗ nhờ cú phá bi hay cú đánh phối hợp. Nếu bi số 9 vào lỗ trong cú phạm lỗi, bi sẽ được đặt lại lên bàn và ván tiếp tục.
Phạm lỗi (chạm sai bi, bi cái rơi lỗ, không có bi chạm băng hay vào lỗ) thì đối thủ được đặt bi cái ở bất kỳ vị trí nào. Các bi mục tiêu khác rơi lỗ trong cú lỗi không được đặt lại.
Luật bida 9 bi quốc tế khác gì luật ở quán bida bình thường?
Các giải lớn dùng bộ luật của Hiệp hội Bida Thế giới (WPA), gọi chung là luật bida 9 bi quốc tế. Ở quán, chủ quán hoặc bạn bè có thể nới lỏng hay thêm luật phụ, ví dụ không dùng push out.
Pool 10 bi có luật tương tự 9 bi, nhưng cơ thủ phải gọi bi và lỗ trước mỗi cú đánh. Khi xem các trận đấu lớn, bạn nên nhớ mình đang xem luật của giải đó.
Luật bida 8 bi (bida sọc trơn)
Luật bida 8 bi là kiểu chơi phổ biến nhất ở quán nhờ đơn giản và dễ chơi với bạn bè.
Mục tiêu và cách xếp bi
Bàn có 1 bi cái và 15 bi mục tiêu, chia làm hai nhóm: bi trơn (số 1 đến 7) và bi sọc (số 9 đến 15), cộng bi số 8 màu đen. Các bi xếp hình tam giác, bi số 8 nằm giữa, hai góc cuối của tam giác là một bi trơn và một bi sọc.
Phá bi và chia nhóm
Người phá bi đặt bi cái phía sau vạch đầu bàn. Cú phá hợp lệ khi có ít nhất một bi vào lỗ hoặc có ít nhất 4 bi mục tiêu chạm băng. Nếu phạm lỗi khi phá, đối thủ chọn đánh tiếp tại chỗ hoặc đặt bi cái sau vạch đầu bàn rồi đánh.
Sau cú phá, bàn ở trạng thái “mở”. Bi hợp lệ đầu tiên vào lỗ sẽ quyết định ai chơi nhóm trơn, ai chơi nhóm sọc.
Theo luật quốc tế, trước mỗi cú đánh (trừ cú phá) bạn phải gọi bi và lỗ. Nhiều quán nới lỏng việc này.
Thắng thua với bi số 8
Bạn phải đưa hết nhóm bi của mình vào lỗ, sau đó đưa bi số 8 vào đúng lỗ đã gọi để thắng. Đưa bi số 8 vào lỗ quá sớm hoặc sai lỗ thường bị xử thua ván. Nếu bi số 8 vào lỗ ngay trong cú phá, bạn được chọn phá lại hoặc đặt bi số 8 về điểm cũ rồi đánh tiếp.
Luật bida chẵn lẻ là gì?
Luật bida chẵn lẻ là cách chia nhóm khác của bida 8 bi. Thay vì trơn và sọc, một người đánh nhóm bi số chẵn, người kia đánh nhóm bi số lẻ, và bi số 8 vẫn là bi quyết định cuối cùng.
Cách chia chi tiết có thể khác nhau tùy quán, nên bạn hãy thống nhất với đối thủ trước khi chơi.
Luật a băng là gì?
“A băng” là cách gọi quen thuộc của dân bida Việt Nam cho cú bank shot, tức là cú đánh có bi bật băng.
A băng nghĩa là gì trong bida?
Đây là cú đánh cho bi chạm băng trước khi đến bi mục tiêu, hoặc bi mục tiêu bật băng rồi mới vào lỗ. Cú a băng đòi hỏi tính góc rất chuẩn nên được xem là kỹ thuật khó.
Luật a băng 8 bi, 9 bi và 15 bi
Khi nói luật a băng 8 bi, luật a băng 9 bi hay luật a băng 15 bi, người chơi thường nhắc đến biến thể Bank Pool, trong đó con số chỉ số bi dùng trên bàn.
Ở Bank Pool, mỗi cú đánh phải là cú đánh băng hợp lệ mới được tính điểm. Người chơi phải gọi rõ bi, lỗ và đường băng trước khi đánh, và chỉ một bi được tính điểm mỗi cú. Nếu bi vào lỗ nhưng không phải cú băng hợp lệ thì mất lượt.
Số bi cần đưa vào lỗ để thắng phụ thuộc quy ước của từng giải hoặc quán.
Luật a băng trong 9 bi quốc tế
Còn luật a băng trong 9 bi (hay luật 9 bi a băng) ở các giải quốc tế thì khác: a băng chỉ là một kỹ thuật, không phải luật riêng. Bạn có thể dùng cú a băng như mọi cú đánh khác, miễn bi cái chạm bi nhỏ nhất trước và có bi vào lỗ hoặc chạm băng.
Đây cũng là điểm dễ nhầm giữa “Bank Pool” và “9 bi có đánh băng”. Nếu thấy ai nhắc luật a băng 9 bi thế giới, bạn nên hỏi lại họ đang nói về Bank Pool hay cú a băng trong 9 bi.
Cách tính điểm cá nhân khi chơi bida
Cách tính điểm cá nhân khi chơi bida tùy thuộc vào nội dung:
- 8 bi, 9 bi, 10 bi: không tính điểm theo từng bi mà tính theo số ván thắng. Một trận có thể đánh “đến 9”, “đến 11” ván: người thắng đủ số ván trước sẽ thắng trận. Ví dụ, khi Dương Quốc Hoàng thắng Shane Van Boening 11-10 tại World Pool Championship 2023, đó nghĩa là anh là người thắng 11 ván trước.
- 15 bi xoay vòng: mỗi bi vào lỗ được số điểm bằng số trên bi. Ai đạt 61 điểm trước sẽ thắng. Nếu cả hai cùng 60 điểm sau khi hết 15 bi, trận được tính là hòa và đánh lại.
- bida carom (3 băng, libre): mỗi cú đánh hợp lệ được 1 điểm.
Một vài câu hỏi thường gặp liên quan đến luật bida
Bi số 9 vào lỗ khi phá bi có thắng không?
Có, nếu cú phá không phạm lỗi.
Phạm lỗi thì đối thủ được gì?
Đối thủ được đặt bi cái ở bất kỳ vị trí nào trên bàn (trừ lỗi khi phá bi 8 thì đặt sau vạch đầu bàn).
Luật quốc tế và luật ở quán có giống nhau không?
Phần cốt lõi giống nhau, nhưng quán thường nới một số quy định như gọi bi, push out hay cách chia nhóm chẵn lẻ.
Kết luận
Chỉ cần nhớ vài điều: bi cái phải chạm bi mục tiêu hợp lệ trước, cú đánh phải có bi vào lỗ hoặc chạm băng, và phạm lỗi thì đối thủ được đặt bi cái. Từ đó, bạn dễ dàng phân biệt luật 9 bi, 8 bi, chẵn lẻ và a băng.
Muốn đánh hay hơn, hãy xem thêm cách chơi bida cho người mới. Và nếu bạn mê xem đấu, đừng quên ghé bộ sưu tập Coolmate × The Martian để mặc áo cổ vũ Hoàng Sao nhé!
